પદ્ધતિ સરળ બનાવાઈ
ગુજરાતના લાખો ખેડૂત ખાતેદારો માટે જાન્યુઆરી 2026 થી મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા જમીન વારસાઈની જટિલ પ્રક્રિયાને હળવી કરવા માટે પાંચ ઐતિહાસિક નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. અગાઉ વારસાઈ નોંધ માટે ખેડૂતોએ મહિનાઓ સુધી કચેરીઓના ધક્કા ખાવા પડતા હતા અને વચેટિયાઓનો સહારો લેવો પડતો હતો. હવે નવી ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને પારદર્શક સિસ્ટમ દ્વારા ખેડૂતો પોતાની જમીનનો હક ઝડપથી મેળવી શકશે.
નિયમ 1: અરજીઓ માત્ર ઓનલાઈન જ સ્વીકારવામાં આવશે
જમીન વારસાઈ 2026- જાન્યુઆરી 2026 થી જમીન વારસાઈની તમામ અરજીઓ માત્ર ઓનલાઈન જ સ્વીકારવામાં આવશે. આ નવી ‘ફેસલેસ’ સિસ્ટમનો અર્થ એ છે કે જો તમારા દસ્તાવેજો સાચા હોય, તો તમારે તલાટી કે મામલતદાર કચેરીએ રૂબરૂ જવાની કોઈ જરૂર નથી. i-ORA પોર્ટલ પરથી અરજી કર્યા બાદ તમામ વેરિફિકેશન ડિજિટલ રીતે કરવામાં આવશે. આનાથી ખેડૂતોનો સમય અને ભાડાના પૈસા બચશે અને વહીવટી પ્રક્રિયામાં રહેલો ભ્રષ્ટાચાર જડમૂળથી નાબૂદ થશે.
નિયમ 2: મરણના દાખલાનું ઓટોમેટિક વેરિફિકેશન
અગાઉ વારસાઈ માટે મરણના દાખલાની અસલ નકલ રજૂ કરવી પડતી હતી, જેની ખરાઈમાં ઘણો સમય જતો હતો. હવે મહેસૂલ વિભાગના પોર્ટલને સીધું જ રજિસ્ટ્રાર ઓફિસના ડેટા સાથે લિંક કરી દેવામાં આવ્યું છે. જેવું તમે મરણના દાખલાનો નંબર નાખશો, સિસ્ટમ જાતે જ તે વ્યક્તિની વિગતો વેરિફાઈ કરી લેશે. આનાથી ખોટા કે બોગસ મરણના દાખલાના આધારે થતી છેતરપિંડી અટકી જશે અને વાસ્તવિક વારસદારોને જમીન હક મળશે.
નિયમ 3: દીકરીઓના હક માટે ઓટો-ડિટેક્શન સુવિધા
ઘણીવાર વારસાઈ નોંધમાં દીકરીઓના નામ જાણીજોઈને બાકાત રાખવામાં આવતા હોય છે, જેનાથી ભવિષ્યમાં કૌટુંબિક વિવાદો સર્જાય છે. જાન્યુઆરી 2026 થી અમલમાં આવતી નવી સિસ્ટમ રેશનકાર્ડ અને આધાર ડેટાબેઝનો ઉપયોગ કરીને પરિવારના તમામ સભ્યોની યાદી તૈયાર કરશે. જો વારસાઈ અરજીમાં કોઈ વારસદાર (ખાસ કરીને દીકરી) નું નામ છૂટી ગયું હશે, તો સિસ્ટમ ઓટોમેટિક એલર્ટ આપશે. આનાથી દીકરીઓને તેમનો કાયદેસરનો હક મળશે અને કોર્ટ-કચેરીના કેસો ઘટશે.
નિયમ 4: 45 દિવસમાં ડિમ્ડ એપ્રૂવલ (માની લીધેલી મંજૂરી)
ખેડૂતોની સૌથી મોટી ફરિયાદ ફાઈલો પેન્ડિંગ રહેવાની હતી. હવે સરકારે ‘ડિમ્ડ એપ્રૂવલ’ નો કાયદો કડક બનાવ્યો છે. જો વારસાઈની અરજીમાં કોઈ વાંધો ન હોય અને જવાબદાર અધિકારી 45 દિવસમાં તેનો નિકાલ ન કરે, તો તે નોંધ ઓટોમેટિક મંજૂર થઈ જશે અને સાત-બારમાં નામ ચઢી જશે. આ નિયમથી સરકારી તંત્રમાં જવાબદારી વધશે અને ખેડૂતોને કાયદાકીય વિલંબમાંથી મુક્તિ મળશે.
નિયમ 5: હક જતો કરવા માટે વિડિયો વેરિફિકેશન
જો કોઈ વારસદાર સ્વેચ્છાએ પોતાનો હક જતો કરવા માંગતા હોય (હક જતો કરવાનું ફોર્મ), તો હવે તેમણે દૂર દૂરથી કચેરીએ આવવાની જરૂર નથી. જાન્યુઆરી 2026 થી વારસદાર વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા મામલતદાર સામે પોતાની સંમતિ આપી શકશે. આ સુવિધા ખાસ કરીને જે વારસદારો વિદેશમાં અથવા બીજા શહેરમાં રહે છે તેમના માટે આશીર્વાદરૂપ છે. આ પ્રક્રિયાનું રેકોર્ડિંગ કરવામાં આવશે જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ તે વાતથી ફરી ન શકે.
ટૂંકમાં સમજીયે તો જૂની પદ્ધતિમાં (1) ઓફલાઈન/ફિઝિકલ ફાઈલ (2) પુરાવાની ચકાસણી મેન્યુઅલ (સમય લેતી) (3) સમય મર્યાદા 90 દિવસ કે તેથી વધુ (4) સોગંદનામું નોટરી પાસે કરાવવું પડતું (5) માહિતીની જાણ ટપાલ કે રૂબરૂ થતી હવે નવી પદ્ધતિમાં (1) સંપૂર્ણ ઓનલાઈન (Digital) (2) પુરાવાની ચકાસણી ઓટોમેટિક ડેટા લિંકિંગ (3) સમય મર્યાદા 30 થી 45 દિવસમાં નિકાલ (4) સોગંદનામું સેલ્ફ-ડિકલેરેશન (સ્વ-ઘોષણા) (5) માહિતીની જાણ SMS અને WhatsApp દ્વારા કરવામાં આવશે
નોંધ:આ માહિતી મહેસૂલ વિભાગના જાન્યુઆરી 2026 ના સંભવિત ફેરફારો અને નવી માર્ગદર્શિકા પર આધારિત છે. વારસાઈના ચોક્કસ નિયમો અને સરકારી ઠરાવો માટે હંમેશા AnyRoR અથવા i-ORA ની સત્તાવાર વેબસાઈટ તપાસવી.