વાંકાનેરના મહારાણા રાજશ્રી અમરસિંહજી અને મહારાણા રાજ શ્રી બનેસિંહજી

વાંકાનેરના મહારાણા રાજશ્રી સર અમરસિંહજી સાહેબ

વાંકાનેરના મહારાણા રાજશ્રી સર અમરસિંહજી સાહેબ (1881-1954) વિશેની વિસ્તૃત માહિતી આપે છે. તેઓ વાંકાનેર સ્ટેટના ખૂબ જ પ્રગતિશીલ અને આદરણીય શાસક હતા.
મહારાણા સર અમરસિંહજીનો પરિચય
• જન્મ: 4 જાન્યુઆરી 1879, વાંકાનેર.
• શાસન: તેઓ 12 જૂન 1881ના રોજ ગાદી પર આવ્યા અને 1899માં સંપૂર્ણ સત્તા સંભાળી.
• શિક્ષણ: તેમનું શિક્ષણ રાજકોટની પ્રસિદ્ધ રાજકુમાર કોલેજમાં થયું હતું.
મુખ્ય સિદ્ધિઓ અને કાર્યો
• લશ્કરી સેવા: પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ (1915-1916) દરમિયાન તેમણે ‘કાઠિયાવાડ મોટર એમ્બ્યુલન્સ કોર્પ્સ’માં માનદ કેપ્ટન તરીકે સેવા આપી હતી.
• લોકકલ્યાણ: તેમણે સૌરાષ્ટ્રમાં ખેડૂતોને મદદ કરવા માટે પ્રથમ ખેડૂત સહકારી બેંક (Farmers Co-operative Bank) ની સ્થાપના કરી હતી.
• સુધારા: તેમણે ગામડાઓમાં સ્વ-શાસન યોજનાઓ, રાજ્યના કર્મચારીઓ માટે પેન્શનની શરૂઆત અને એક મજબૂત પોલીસ દળની રચના કરી હતી.

• બાંધકામ: તેમણે વાંકાનેર અને મુંબઈમાં ઘણી સુંદર જાહેર ઇમારતો અને મહેલો બંધાવ્યા હતા (જેમાં પ્રસિદ્ધ રણજિત વિલાસ પેલેસનો સમાવેશ થાય છે).
• રમતગમત: તેઓ બેડમિન્ટન, ક્રિકેટ અને નિશાનબાજીમાં નિપુણ હતા.
રાજકીય પ્રદાન
• 15 ઓગસ્ટ 1947ના રોજ તેમણે ભારત સંઘ સાથે જોડાણ કર્યું.
• 15 ફેબ્રુઆરી 1948ના રોજ વાંકાનેર રાજ્યનું ‘યુનાઇટેડ સ્ટેટ ઓફ કાઠિયાવાડ’ (સૌરાષ્ટ્ર) માં વિલીનીકરણ થયું.
• તેઓ 1948 થી 1954 સુધી સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યના ‘પ્રેસિડિયમ’ ના સભ્ય પણ રહ્યા હતા.
કૌટુંબિક વિગતો
• તેમણે ચાર લગ્ન કર્યા હતા અને તેમને ચાર પુત્રો તથા ચાર પુત્રીઓ હતી.
• તેમના પછી તેમના પુત્ર મહારાણા રાજશ્રી પ્રતાપસિંહજી સાહેબ ગાદી પર આવ્યા હતા.
• તેમના અન્ય વંશજોમાં રાજકુમાર જિતેન્દ્રસિંહજીનો ઉલ્લેખ છે, જેઓ કલાના જાણકાર હતા અને વિદેશમાં સ્થાયી થયા હતા.
તેમનું અવસાન 28 જૂન 1954ના રોજ વાંકાનેરના રણજિત વિલાસ પેલેસમાં થયું હતું.

વાંકાનેરના મહારાણા રાજશ્રી સર બનેસિંહજી સાહેબ

વાંકાનેરના ઝાલા વંશના શાસક મહારાણા રાજ શ્રી બનેસિંહજી જસવંતસિંહજી સાહેબ વિશેની ટૂંકી માહિતી આપવામાં આવી છે. તેનો ગુજરાતીમાં સારાંશ નીચે મુજબ છે:
મહારાણા રાજ શ્રી બનેસિંહજી (શાસનકાળ: 1860 – 1881)
• જન્મ: તેમનો જન્મ 1842માં વાંકાનેરમાં થયો હતો. તેઓ કુમાર શ્રી જસવંતસિંહજીના પુત્ર હતા.
• ગાદીત્યાગ: તેઓ 14 ડિસેમ્બર 1860ના રોજ તેમના દાદાના અવસાન પછી ગાદી પર આવ્યા હતા. શરૂઆતમાં તેમણે ‘કાઉન્સિલ ઓફ રીજન્સી’ હેઠળ શાસન કર્યું અને 1861માં તેમને સંપૂર્ણ સત્તા મળી.
• વહીવટી સુધારા: તેમને એક પ્રગતિશીલ અને આધુનિક શાસક માનવામાં આવતા હતા. તેમણે વહીવટ, મહેસૂલ ઉઘરાવવાની પદ્ધતિ, ન્યાયતંત્ર, જાહેર કામો અને પોલીસ બાબતોમાં અનેક સુધારા અને નવીનતાઓ દાખલ કરી હતી.
• મુશ્કેલ સમય: તેમના શાસનનો મોટો હિસ્સો દુષ્કાળ અને ભૂખમરા જેવી કુદરતી આફતો સામે લડવામાં વીત્યો હતો.

• સન્માન: તેમને 1877માં 9-ગન સેલ્યુટ (તોપોની સલામી) આપવામાં આવી હતી, જે 1878માં વંશપરંપરાગત કરવામાં આવી હતી. તેમને ગોલ્ડ મેડલ પણ મળ્યા હતા.
• અવસાન: તેમનું અવસાન 12 જૂન 1881ના રોજ વાંકાનેરના દરબારગઢ પેલેસમાં થયું હતું.
તેમનો પરિવાર
તેમણે છ લગ્ન કર્યા હતા અને તેમના સંતાનોમાં મુખ્યત્વે નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
1. કુમાર શ્રી અમરસિંહજી બનેસિંહજી સાહેબ (ગગુભા): જેઓ તેમના પછી વાંકાનેરના મહારાણા રાજ સાહેબ તરીકે ગાદી પર આવ્યા.
2. કુંવરી બા શ્રી નાનીબા કુંવરબા સાહિબા: જેમના લગ્ન ગોંડલના યુવરાજ શ્રી પૃથ્વીરાજસિંહજી સાથે થયા હતા.
3. કુંવરી બા શ્રી ફૂલ કુંવરબા સાહિબા: જેમના લગ્ન રાજપીપળાના મહારાણા શ્રી સર છત્રસિંહજી સાથે થયા હતા.
ઝાલા વંશનું રાજચિહ્ન (Crest) પણ જોવા મળે છે, જેમાં ‘In God is my Trust’ સૂત્ર લખેલું છે.
સૌજન્ય: #vankaner #mayatramaulik #rudraxfoundationvlogs